ὀρθῶς γάρ ἐστι τῶν νέων πρῶτον ἐπιμεληθῆναι ὅπως ἔσονται ὅτι ἄριστοι -αχ Τίνα

([...]ἄρχεσθαι ὀρθῶς· ὀρθῶς γάρ ἐστι τῶν νέων πρῶτον ἐπιμεληθῆναι ὅπως ἔσονται ὅτι ἄριστοι, ὥσπερ γεωργὸν ἀγαθὸν τῶν νέων φυτῶν εἰκὸς πρῶτον ἐπιμεληθῆναι[...] -Σωκράτης/ Πλάτωνος Εὐθύφρων )

 
Έχω φίλη τινά φιλελεύθερον τε και φιλάνθρωπον ή μάλλον φιλόζωον. Ήγκικεν δε αύτη τω σημείω του τον αυτής γάμον διαλύειν εξ αφορμής ευρέσεως έξ κουταβίων ά εμάζευσε από σκουπιδοτενεκέ. Η πενθερά της έθεσε σαφώς το δίλημμα, ευκαιρία τρόπον τινά για την δυσφορούσα φίλη, αδράξασα δε ταύτην απεμακρύνθη της εστίας ...μαζί με τα 6 υιοθετημένα  απόκληρα μωρά. Μετακομίσασα εις τόπον χλοερόν εις Μεσογαίαν, διατήρησε δύο εκ τούτων, έχουσα διαθέσει τα υπόλοιπα σε φίλους -πλην ενός ο ηναγκάσθη παραδώσαι εις άγνωστον μέσω αγγελίας εις τον φιλόζωον τύπο.

Αι προθέσεις της ήσαν αγγελικαί, αφιερώθη δε στα ζώα με αυταπάρνηση και ότε ήγκικεν η ώρα εγένοντο εμβόλια και άλλα σχετικά γραφειοκρατικά πλην απαραίτητα ωσεί διαβατήρια, πιστοποιητικά και ότι έχρη.
Όμως, η άφρων δεν μερίμνησε ίνα διδάξη εις τα προσφιλή της ζωάρια ένα πρωτόκολλο ορίων και η συμπεριφορά τους έβαινε ες αεί απρόβλεπτος και αύξουσα κινδύνου διά τους επισκέπτας. Καθώς επρόσθεταν ούτα βάρος και μυϊκόν ιστόν, έφτασαν να φανώσιν αληθώς ως ήσαν: δύο μπάσταρδοι μεγαλόσωμοι κύνες συγγενέστατοι του είδους όν διατηρώσι παραδοσιακά βοσκοί εις ορεινά μέρη.
Η άξεστος και απρόβλεπτος συμπεριφορά των έκαμνε φωλέαν απρόσιτον τον οίκον της φιλενάδος μου και απετράπην έκτοτε της παραμικράς σκέψεως περί συνευρέσεων δια φιλικήν κουβέντα και καφέ. Τέτοιου μεγέθους ήταν ο φόβος που επεκράτη που συν τω χρόνω και αύτη η φίλη μου, συνειδητοποιήσασα την ζοφεράν ατμόσφαιρα του σαλονιού της, μετετόπισε τους σατανάδες εις την ταράτσα όπου και κατεσκεύασεν ευμεγέθη οίκον ανάλογον προς τας ανάγκας των λεόντων.

Συνεπέρανον δε τότε πως αληθώς ουχ αν ήρκεσαν ποτε αι καλαί προθέσεις, αλλά μεγάλη πειθαρχία απαιτούσιν οι νεανίες. Ώφειλαν δε άπαντες "διδάσκαλοι" επιμεληθήναι όπως μεταδώσωσιν αυτοίς εγκαίρως τας αρμόζουσας αρχάς διά την μετέπειτα ομαλή σταδιοδρομίαν των εις την ανθρώπινη κοινωνία.


Σημ. Το παραπάνω βασίζεται σε πραγματική ιστορία. Αποτελεί άσκηση ειρωνίας σε σχέση με την παιδεία, το συναίσθημα... τον Σύριζα κι εν πάση περιπτώσει, απέλπιδα αλληγορία (χαριτωμενιά;) εν μέσω αυτού που επικρατεί εκεί έξω. Αν είναι κάποιος φιλόλογος κι επιθυμεί να διορθώση την "καθαρεύουσα"... buyrun!

δωρεάν παιδεία: ποιοτικές διαφορές, προοπτικές και ζητούμενα

Τα ασθενέστερα λαϊκά στρώματα χρειάζονται πάνω απ'όλα γερές βάσεις στην βασική και τη μέση παιδεία. Εκεί θα κριθεί το μέλλον της δημοκρατίας μας και εκεί χάθηκε (προσωρινά ελπίζω) το παιχνίδι.

Αντιλαμβάνομαι ότι ζούμε σε μια ταξική κοινωνία και ότι οι πλούσιοι έχουν επιλογές που δεν έχουν τα λαϊκά στρώματα, όμως η πρόσβαση στο αγαθό της εκπαίδευσης είναι κάτι πολύ σημαντικό για να το εγκαταλείπουμε στους λαϊκιστές των κομματικών νεολαιών. Αυτοί πρώτοι προδίδουν τα λαϊκά στρώματα.

Αν πρέπει να χρησιμοποιήσω ένα σλόγκαν, αυτό θα ήταν:
ΟΧΙ στην δωρεάν ανώτατη παιδεία για όλους, ΝΑΙ στη δωρεάν ανώτατη παιδεία για τους άριστους και ΝΑΙ στην (επιλεκτικά) δωρεάν βασική και μέση παιδεία για όλους.
Δεν ανακαλύπτω τον τροχό, αναδιατυπώνω μια συντηρητική αλλά ίσως ρεαλιστική άποψη και μελετώ σοβαρά και τις άλλες απόψεις. Θα εξηγήσω πιο συγκεκριμένα παρακάτω.

Κατά τη γνώμη μου, το καλό σχολείο κτίζεται μόνο με ποιοτικό έλεγχο και αριστοκρατικό σύστημα και όχι με πολιτικές που καταλήγουν στην ισοπέδωση και τραβάνε όλο το σύστημα στον πάτο. Στην Ελλάδα η πολιτική διαφθορά εμπεριέχει σχεδόν όλο το πολιτικό φάσμα και η ευθύνη της αριστεράς στο θέμα της παιδείας είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Τί ακριβώς πέτυχαν με την μαξιμαλιστική και φλύαρη στάση τους; Με τη δαιμονολογία και τις κινητοποιήσεις τους, βολεμένοι όπως ήταν μέσα στο μπάχαλο, τελικά πέτυχαν το χάλι της ακινησίας και το εξάμβλωμα των μουτζουρο-μουσαμάδων έξω από το ιστορικό κτήριο του Πολυτεχνείου, τους τραμπουκισμούς, τις φθορές κι εν τέλει, την αγαστή συνεργασία με το άθλιο πολιτικό κατεστημένο. Πανεπιστήμια, νοσοκομεία, πολεοδομίες, ΟΣΕ, δήμοι, παντού τα ίδια φαινόμενα εξαχρείωσης και κατασπατάλησης πόρων.

Αυτό που πρέπει να επιδιώξουμε είναι να έχουμε ένα άντε ...δύο πολύ καλά μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια με ανεξάρτητη υπεύθυνη διοίκηση, ικανή να εκπονεί πολιτική δεκαετίας και να λογοδοτεί με εσωτερικές διεργασίες, αλλά και απέναντι στην πολιτεία με βάση την διεθνή κατάταξη για την διεκδίκηση κρατικής επιχορήγησης (...χωρίς διορισμούς από το κράτος και δίχως εκλογές από φοιτητικές οργανώσεις!). Αυτά τα ιδρύματα θα πρέπει να ανταγωνίζονται τα καλύτερα ιδρύματα του κόσμου και να προσφέρουν δυνατότητες υποτροφιών για τους άξιους, ειδικά για τα ικανά παιδιά που δεν έχουν οικονομικές δυνατότητες. Όμως όσοι έχουν χρήματα και δεν αριστεύουν, θα εκμεταλλεύονται το ταξικό πλεονέκτημα όπως κάνουν ήδη, αλλά θα πρέπει να πληρώνουν με το παραπάνω αυτό που τους αναλογεί. Το κάνουν έτσι κι αλλιώς στο εξωτερικό. Γιατί όχι εδώ;

Η ποιοτική παιδεία στο ανώτατο επίπεδο κοστίζει υπερβολικά πολλά χρήματα. Στην Ελλάδα (αλλά νομίζω και πουθενά στον κόσμο) αυτή τη στιγμή δεν έχουμε την πολυτέλεια να την προσφέρουμε δωρεάν, αδιακρίτως ικανοτήτων, σε όλους (μπορούμε βέβαια να τους κοροϊδεύουμε όλους και να τους παρέχουμε υποβαθμισμένη κομματική προπαίδεια για να διαιωνίζουμε την πολιτική διαφθορά και να διώχνουμε τελικά τους άριστους φοιτητές).

Η άποψή μου είναι ότι αν νοιαζόμαστε πραγματικά για το μέλλον της χώρας, θα πρέπει να εξασφαλίσουμε δύο πρότυπα σχολεία (τύπου grandes écoles, Oxford, MIT... λέμε τώρα... τηρουμένων κάποιων αναλογιών) με υψηλά δίδακτρα για όσους δεν αριστεύουν -ας αφήσουμε τα ιδρύματα αυτά να επινοήσουν τις διαδικασίες αξιολόγησης, τα οποία να έλκουν εύπορους φοιτητές και από το εξωτερικό. Αυτά θα παράγουν την ραχοκοκκαλιά της δημόσιας διοίκησης και της έρευνας και θα αξίζει να επιδοτούνται αδρά και από την πολιτεία, αλλά θα πρέπει να είναι τόσο ανταγωνιστικά ώστε να βρίσκουν χρήματα και από την αγορά και τον ιδιωτικό τομέα γενικότερα. Σε αυτά θα μπορούν να αποκτούν πρόσβαση όσοι αριστεύουν και σε άλλες σχολές, ή όσοι τέλος πάντων ικανοποιούν τα ιδιαίτερα κριτήρια που θα ορίσουν αυτά τα ελίτ ιδρύματα.
Δύσκολα πράγματα βέβαια, που δεν γίνονται από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά οφείλουμε να το προσπαθήσουμε. Έχουμε τεράστια αποθέματα επιστημόνων σε όλο τον κόσμο, με τεχνογνωσία και όρεξη. Ας τους αξιοποιήσουμε επιτέλους κι ας τους αφήσουμε να δουλέψουν όπως ξέρουν.

Από κει και πέρα, η Ελληνική πολιτεία έχει μια άλλη εξαιρετικά σημαντική δουλειά που είναι να σκύψει πάνω από την βασική και τη μέση εκπαίδευση και να προσφέρει εκεί ουσιαστική και δωρεάν παιδεία για τα λαϊκά στρώματα, μια παιδεία που να προετοιμάζει τα μυαλά για την απίστευτη εποχή που ζούμε. Η άποψή μου είναι ότι και στις κατώτερες βαθμίδες εκπαίδευσης (αλλά το ίδιο πιστεύω και για όλες τις υπηρεσίες και παροχές), πρέπει να υπάρχουν (κλιμακωτά) κάποια δίδακτρα / fees για όσους έχουν χρήματα, έτσι ώστε να επιτυγχάνεται ισονομία κατά το δυνατόν και να αντισταθμίζονται τα ταξικά πλεονεκτήματα. Διότι κακά τα ψέμματα, όσον αφορά στην εκπαίδευση, η ταξικότητα επηρεάζει τις επιδόσεις των παιδιών 'από την κούνια' και ο μόνος τρόπος να αντιπαλαίψεις τους αποκλεισμούς είναι να επιδοτήσεις την πρόσβαση των φτωχών στο ποιοτικό σχολείο.

Μπορεί αυτό να μην είναι ένα "επαναστατικό" σκεπτικό, αλλά είναι ένα εφικτό πρόγραμμα για την ταξική κοινωνία μας. Το να περιμένεις τη δευτέρα παρουσία για να δώσεις ευκαιρίες στους ανθρώπους που να ανταποκρίνονται στις δυνάμεις τους, είναι κάτι μεταφυσικό και το αφήνω στους ιερείς κάθε καταβολής.

Για μένα το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι το τυπολατρικό, πατερναλιστικό μοντέλο, η αγκίλωση στο παγωμένο παρελθόν, η ταλιμπανική (άλλοτε σοσιαλίζουσα και άλλοτε εθνικιστική) νεο-ορθόδοξη θεολογία του απόλυτου κρατισμού-συγκεντρωτισμού, η άρνηση της ποιοτικής διαφοράς και της διαφορετικότητας, αυτός ο μηδενιστικός ιδεαλισμός που απεύχεται το ρίσκο και την δημιουργικότητα οδηγώντας πάση θυσία στην απαξίωση της πραγματικής ζωής (με όλες τις αδικίες και τις ανισότητες που εμπεριέχει, αλλά και με όλο τον πλούτο και τις υγιείς δημιουργικές δυνάμεις που συστηματικά παραμελήσαμε).

Σε κάθε περίπτωση, κάποιος εξωτερικός παράγοντας έμελλε επιτέλους να εξαναγκάσει το εγχώριο πολιτικό σύστημα σε οριστική μετάλλαξη. Τα ψέμματα τελείωσαν, έρχεται το ΔΝΤ και είτε θα πιάσουμε τον νεοφιλελεύθερο ταύρο από τα κέρατα ή θα γίνει η επανάσταση και ο ...θεός βοηθός.
Για μένα που είμαι άθρησκη, η δεύτερη επιλογή είναι ψιλο-ακατανόητη. Ίδωμεν...

photo: snapshot from the movie "entre les murs" (eng. translation: the class)

Γίνε Stalker or die

Ο ουσιαστικός ηλεκτρονικός αναλφαβητισμός (πέραν των τυπικών δεξιοτήτων... που αν και επιτρέπουν τη χρήση δεν εξασφαλίζουν επ'ουδενί την δημιουργική χρήση), συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με τον κοινωνικό αυτισμό, καθώς έχει ως συστατικό στοιχείο του την κριτική ανικανότητα. Δηλαδή, όσοι ναρκώνονται μπροστά σε μια οθόνη ή με οποιονδήποτε τρόπο, ανίκανοι να κάνουν δημιουργική χρήση του διαθέσιμου μέσου, πάσχουν έτσι κι αλλιώς (ήδη και πρότερα), ως πολίτες.

Πού μπορεί να ξεκινούν όμως όλα αυτά;

Αυτή τη χρονιά είχα μερικούς μαθητές (στο πλαίσιο μιας από τις ασχολίες μου) και είδα ότι παρά τις προκαταλήψεις που διοχετεύονται σε αυτούς από δεύτερο χέρι, αντανακλαστικά και άκριτα, υπάρχει από τη μεριά τους μεγάλο ενδιαφέρον για πληροφόρηση και διάλογο.

Επανειλημμένα όμως, τα παιδιά με διαβεβαίωναν πως στο σχολείο δεν γίνονταν σοβαρές συζητήσεις παρά μόνο στερεότυπες, συνοδευόμενες από κάποιες "γραφικές" δραστηριότητες.

Ανταποκρίνονταν παρ'όλ'αυτά σε κάθε νύξη από τη μεριά μου και λίγο πολύ μελετούσαν το υλικό που τους έδινα (προσπαθώντας στις περισσότερες περιπτώσεις να οξύνω την περιέργεια και την έφεσή τους για περαιτέρω έρευνα).
Όμως η τυπολατρική παιδεία με τα εξαντλητικά ωράρια στεκόταν διαρκώς εμπόδιο.

Πέραν των "αμοιβών" -που είναι χαμηλές έτσι κι αλλιώς (κατά κύριο λόγο για όσους επιτελούν φιλότιμα το έργο τους και άρα δουλεύουν περισσότερο... )- καταλήγω στο χιλιοδιατυπωμένο συμπέρασμα πως απαιτείται υποστηρικτική μετεκπαίδευση και συνακόλουθα, τακτική αξιολόγηση του διδακτικού προσωπικού σε όλες τις βαθμίδες, όχι με σκοπό την απόρριψη, αλλά την επανεκτίμηση των αναγκών. Ξέρω, ...δύσκολο να γίνει στην πράξη όταν δεν υπάρχει καλή πίστη. Αλλά θα πρέπει να ξεκινήσει πάση θυσία και να αναπροσαρμόζεται κατά την διαδικασία. Οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να επιδιώξουν κάτι τέτοιο. Καθώς δε το γενικότερο σύστημα είναι πολύ προβληματικό, αποκλείεται μια τέτοια αλλαγή να μην έχει παρενέργειες. Όμως κάτι πρέπει να γίνει.
Για παράδειγμα, είναι δυνατόν σήμερα να διδάσκεις παιδιά και να μην έχεις ιδιαίτερη εξοικείωση με τις τεχνικές έρευνας και φιλτραρίσματος πηγών από το διαδίκτυο;
Η έρευνα αποτελεί όλο και περισσότερο αναγκαίο στοιχείο της καθημερινότητας. Η μια και μοναδική πηγή, το κρατικά τυπωμένο και δωρεάν παρεχόμενο μίζερο σύγγραμμα είναι κάτι επικίνδυνο. Αντ'αυτού, θα έπρεπε να εισαχθεί γρήγορα η κριτική μελέτη πολλαπλών πηγών με την καθοδήγηση του σωστά εκπαιδευμένου καθηγητή. Ο ρόλος του θα ήταν καίριος, πραγματικά καίριος, αλλά όχι πατερναλιστικός:

Υπάρχει πλέον πραγματικά η ανάγκη καλλιέργειας ενός ενστίκτου της κατεύθυνσης. Ο καθένας μας χρειάζεται να έχει πρόσβαση σε έναν "οδηγό" καθώς και να εξασκούμαστε ως οδηγοί. Θυμάστε την ταινία Stalker? Κάτι τέτοιο! και δίνω το παράδειγμα, για να επιστήσω την προσοχή στην πνευματικότητα της λειτουργίας αυτής.

Αλλιώς, θα πελαγοδρομούν οι άνθρωποι αναίτια, θα εξαντλούνται και θα πνίγονται στους ωκεανούς της πληροφορίας ή θα βυθίζονται στο κενό της έλλειψής της.
Τί κρίμα, όταν γνωρίζεις πως οι ίδιοι ωκεανοί είναι δίοδοι.

Η κοινωνία μας αδιαφορεί σε γενικές γραμμές για το μέλλον, καθώς εχθρεύεται την τεχνολογία σε επίπεδο σκέψης και οράματος, ενώ καταναλώνει με μανία τις εντελώς εμπορικές της εφαρμογές. Δεν έχουμε παράδοση επιστημονικής φαντασίας, άρα υποτιμούμε την παιγνιώδη αναζήτηση στην πράξη, ακόμη κι αν διακηρύσσομε το αντίθετο στη θεωρία. Δεν ευνοούμε την διερεύνηση του πιθανού, αλλά μιλάμε ατέλειωτα στα κινητά για τα ίδια και τα ίδια.

Όταν το χιούμορ δοκιμάζει το μυαλό, εύκολα επιλέγουμε τον χαβαλέ που απαιτεί ελάχιστη προσπάθεια, γιατί είναι απέναντι στο χιούμορ, ότι η πορνογραφία απέναντι στον έρωτα.

Δεν έχουμε μάθει να ακούμε, να χαιρόμαστε και να εκτιμούμε την οργάνωση και τη δύναμη της αντίθετης άποψης. Αρκεί όμως να ανατρέξουμε στους Πλατωνικούς διαλόγους για να δούμε ένα πρότυπο διαλόγου που εμπεριέχει όσα ανέφερα. Αξίζει να το κάνουμε, ακόμη κι αν θεωρούμε πως... το συμπόσιο ας πούμε, είναι ένα ελιτίστικο μοντέλο αντιπαράθεσης χάριν λόγου που τίποτα δεν έχει να προσφέρει στους σύγχρονους μαχητές της κάθε ιδεολογίας της δράσης.
Εγώ επιμένω ότι πρέπει να επιστρέφουμε στις πηγές.

Είμαστε λοιπόν κυρίως αυτιστικοί χρήστες τεχνολογικών εφαρμογών, καταναλωτές και όχι συνειδητοί δημιουργοί της επόμενης φάσης.
Αισθανόμαστε δε απέχθεια για τους ιμπεριαλιστές (δηλαδή, όλους εκείνους που διεκδικούν την κυριαρχία σε όλα τα επίπεδα) και τους υποτιμούμε συνοπτικά και συνολικά. Παρ'όλ'αυτά, έχουμε μείνει χρονίως εξαρτημένοι από μια νοσταλγία για το κυρίαρχο Βυζάντιο, την κυρίαρχη Αθήνα, τον κυρίαρχο Μακεδόνα Αλέξανδρο, ακόμη και την κυρίαρχη Σοβιετική ένωση, ενώ διατηρούμε ζωντανή μια φοβική ενθύμηση των "μεγάλων δυνάμεων".
Μήπως αυτό λέγεται συμπλεγματικός μαρασμός;

Τα πιο εξαιρετικά μυαλά, που δεν είναι λίγα, καταλήγουν απωθούμενοι/ες από την ασχετοσύνη που κυριαρχεί και τις αδιέξοδες συζητήσεις να απορροφούνται εντελώς από την ιδιωτική σφαίρα, όπου μπορούν να αναζητούν με ηρεμία απαντήσεις στα αντικείμενα που τους αφορούν και την απλή ικανοποίηση της ευφυούς περιέργειας.
Οι άνθρωποι με πολιτική κουλτούρα κρατάνε την ανάσα τους και περιμένουν κάθε τόσο την κατάλληλη στιγμή για την επόμενη έξοδο προς τον κοινωνικό χώρο, που όμως συνήθως οδηγεί στο ξόδεμα χωρίς σπουδαίο αποτέλεσμα. Κι όλοι γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος δεν έχει απεριόριστες δυνάμεις, όσο κι αν κάποιες φορές, τείνουμε να πιστέψουμε το αντίθετο.

Και ναι, σαφώς διαχωρίζω την οξύνοια από το ηθικό ύψος, χωρίς όμως να λέω ότι δεν τείνουν στοιχειωδώς να αλληλοκαλύπτονται.

Εν πάση περιπτώσει, ας θέσουμε μια προτεραιότητα: να σώσουμε τους νεότερους από την γραφειοκρατική ισοπέδωση. Η έρευνα και η αγάπη για την μάθηση πρέπει να επιστρέψουν στο σχολείο και να διαχυθούν από εκεί. Αυτό βέβαια δεν γίνεται χωρίς διαρκή μετεκπαίδευση, αξιολόγηση και αλλαγή του ρόλου των δασκάλων. Και όλα αυτά επίσης, δεν γίνονται χωρίς την εξυγείανση της πολιτικής!
Γι'αυτό και παρακολουθώ τις πολιτικές εξελίξεις με αγωνία και κάποια ελπίδα μήπως προλάβω να δω την έλευση της δημοκρατικής χειραφέτισης. Η τόλμη και η σοβαρότητα, ο ρασιοναλισμός και ο μεθοδικός πειραματισμός, η αυτοπεποίθηση και ο αλληλοσεβασμός, η κριτική και η ελευθεριακή κουλτούρα είναι απαραίτητα συστατικά μιας χειραφετημένης δημοκρατικής κοινωνίας. Αλλιώς, αυτό που θα δούμε όλοι θα είναι το σχίσμα, το σχίσμα σε κάθε επίπεδο και με όλες τις μορφές. Ίσως αυτό να είναι και το πιο πιθανό.

Προς το παρόν, βάλσαμο αποτελούν οι ευλογημένοι άνθρωποι που ακτινοβολούν συμπόνοια, ευαισθησία, σεβασμό, τιμιότητα, αγωνιστικότητα, πάθος για την εργασία τους και την γνώση, αγάπη και απορία για τον κόσμο. Ευτυχώς που υπάρχουν τέτοιοι, ακόμη κι αν διαφωνώ μαζί τους σε επιμέρους εκτιμήσεις για το επιθυμητό μέλλον.
Όποιο κι αν είναι αυτό, θα ήθελα να τους περιέχει ατόφιους.

Η ποιότητα τέτοιων ανθρώπων, ποιότητα "οδηγού" που έχει διασωθεί μέσα στον χρόνο και ενάντια στην αλλοτρίωση, με συγκινεί. Ωραία ποιότητα που αποκρυσταλλώνεται όμως άλλοτε με το τέχνασμα της πτώσης.