δωρεάν παιδεία: ποιοτικές διαφορές, προοπτικές και ζητούμενα

Τα ασθενέστερα λαϊκά στρώματα χρειάζονται πάνω απ'όλα γερές βάσεις στην βασική και τη μέση παιδεία. Εκεί θα κριθεί το μέλλον της δημοκρατίας μας και εκεί χάθηκε (προσωρινά ελπίζω) το παιχνίδι.

Αντιλαμβάνομαι ότι ζούμε σε μια ταξική κοινωνία και ότι οι πλούσιοι έχουν επιλογές που δεν έχουν τα λαϊκά στρώματα, όμως η πρόσβαση στο αγαθό της εκπαίδευσης είναι κάτι πολύ σημαντικό για να το εγκαταλείπουμε στους λαϊκιστές των κομματικών νεολαιών. Αυτοί πρώτοι προδίδουν τα λαϊκά στρώματα.

Αν πρέπει να χρησιμοποιήσω ένα σλόγκαν, αυτό θα ήταν:
ΟΧΙ στην δωρεάν ανώτατη παιδεία για όλους, ΝΑΙ στη δωρεάν ανώτατη παιδεία για τους άριστους και ΝΑΙ στην (επιλεκτικά) δωρεάν βασική και μέση παιδεία για όλους.
Δεν ανακαλύπτω τον τροχό, αναδιατυπώνω μια συντηρητική αλλά ίσως ρεαλιστική άποψη και μελετώ σοβαρά και τις άλλες απόψεις. Θα εξηγήσω πιο συγκεκριμένα παρακάτω.

Κατά τη γνώμη μου, το καλό σχολείο κτίζεται μόνο με ποιοτικό έλεγχο και αριστοκρατικό σύστημα και όχι με πολιτικές που καταλήγουν στην ισοπέδωση και τραβάνε όλο το σύστημα στον πάτο. Στην Ελλάδα η πολιτική διαφθορά εμπεριέχει σχεδόν όλο το πολιτικό φάσμα και η ευθύνη της αριστεράς στο θέμα της παιδείας είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Τί ακριβώς πέτυχαν με την μαξιμαλιστική και φλύαρη στάση τους; Με τη δαιμονολογία και τις κινητοποιήσεις τους, βολεμένοι όπως ήταν μέσα στο μπάχαλο, τελικά πέτυχαν το χάλι της ακινησίας και το εξάμβλωμα των μουτζουρο-μουσαμάδων έξω από το ιστορικό κτήριο του Πολυτεχνείου, τους τραμπουκισμούς, τις φθορές κι εν τέλει, την αγαστή συνεργασία με το άθλιο πολιτικό κατεστημένο. Πανεπιστήμια, νοσοκομεία, πολεοδομίες, ΟΣΕ, δήμοι, παντού τα ίδια φαινόμενα εξαχρείωσης και κατασπατάλησης πόρων.

Αυτό που πρέπει να επιδιώξουμε είναι να έχουμε ένα άντε ...δύο πολύ καλά μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια με ανεξάρτητη υπεύθυνη διοίκηση, ικανή να εκπονεί πολιτική δεκαετίας και να λογοδοτεί με εσωτερικές διεργασίες, αλλά και απέναντι στην πολιτεία με βάση την διεθνή κατάταξη για την διεκδίκηση κρατικής επιχορήγησης (...χωρίς διορισμούς από το κράτος και δίχως εκλογές από φοιτητικές οργανώσεις!). Αυτά τα ιδρύματα θα πρέπει να ανταγωνίζονται τα καλύτερα ιδρύματα του κόσμου και να προσφέρουν δυνατότητες υποτροφιών για τους άξιους, ειδικά για τα ικανά παιδιά που δεν έχουν οικονομικές δυνατότητες. Όμως όσοι έχουν χρήματα και δεν αριστεύουν, θα εκμεταλλεύονται το ταξικό πλεονέκτημα όπως κάνουν ήδη, αλλά θα πρέπει να πληρώνουν με το παραπάνω αυτό που τους αναλογεί. Το κάνουν έτσι κι αλλιώς στο εξωτερικό. Γιατί όχι εδώ;

Η ποιοτική παιδεία στο ανώτατο επίπεδο κοστίζει υπερβολικά πολλά χρήματα. Στην Ελλάδα (αλλά νομίζω και πουθενά στον κόσμο) αυτή τη στιγμή δεν έχουμε την πολυτέλεια να την προσφέρουμε δωρεάν, αδιακρίτως ικανοτήτων, σε όλους (μπορούμε βέβαια να τους κοροϊδεύουμε όλους και να τους παρέχουμε υποβαθμισμένη κομματική προπαίδεια για να διαιωνίζουμε την πολιτική διαφθορά και να διώχνουμε τελικά τους άριστους φοιτητές).

Η άποψή μου είναι ότι αν νοιαζόμαστε πραγματικά για το μέλλον της χώρας, θα πρέπει να εξασφαλίσουμε δύο πρότυπα σχολεία (τύπου grandes écoles, Oxford, MIT... λέμε τώρα... τηρουμένων κάποιων αναλογιών) με υψηλά δίδακτρα για όσους δεν αριστεύουν -ας αφήσουμε τα ιδρύματα αυτά να επινοήσουν τις διαδικασίες αξιολόγησης, τα οποία να έλκουν εύπορους φοιτητές και από το εξωτερικό. Αυτά θα παράγουν την ραχοκοκκαλιά της δημόσιας διοίκησης και της έρευνας και θα αξίζει να επιδοτούνται αδρά και από την πολιτεία, αλλά θα πρέπει να είναι τόσο ανταγωνιστικά ώστε να βρίσκουν χρήματα και από την αγορά και τον ιδιωτικό τομέα γενικότερα. Σε αυτά θα μπορούν να αποκτούν πρόσβαση όσοι αριστεύουν και σε άλλες σχολές, ή όσοι τέλος πάντων ικανοποιούν τα ιδιαίτερα κριτήρια που θα ορίσουν αυτά τα ελίτ ιδρύματα.
Δύσκολα πράγματα βέβαια, που δεν γίνονται από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά οφείλουμε να το προσπαθήσουμε. Έχουμε τεράστια αποθέματα επιστημόνων σε όλο τον κόσμο, με τεχνογνωσία και όρεξη. Ας τους αξιοποιήσουμε επιτέλους κι ας τους αφήσουμε να δουλέψουν όπως ξέρουν.

Από κει και πέρα, η Ελληνική πολιτεία έχει μια άλλη εξαιρετικά σημαντική δουλειά που είναι να σκύψει πάνω από την βασική και τη μέση εκπαίδευση και να προσφέρει εκεί ουσιαστική και δωρεάν παιδεία για τα λαϊκά στρώματα, μια παιδεία που να προετοιμάζει τα μυαλά για την απίστευτη εποχή που ζούμε. Η άποψή μου είναι ότι και στις κατώτερες βαθμίδες εκπαίδευσης (αλλά το ίδιο πιστεύω και για όλες τις υπηρεσίες και παροχές), πρέπει να υπάρχουν (κλιμακωτά) κάποια δίδακτρα / fees για όσους έχουν χρήματα, έτσι ώστε να επιτυγχάνεται ισονομία κατά το δυνατόν και να αντισταθμίζονται τα ταξικά πλεονεκτήματα. Διότι κακά τα ψέμματα, όσον αφορά στην εκπαίδευση, η ταξικότητα επηρεάζει τις επιδόσεις των παιδιών 'από την κούνια' και ο μόνος τρόπος να αντιπαλαίψεις τους αποκλεισμούς είναι να επιδοτήσεις την πρόσβαση των φτωχών στο ποιοτικό σχολείο.

Μπορεί αυτό να μην είναι ένα "επαναστατικό" σκεπτικό, αλλά είναι ένα εφικτό πρόγραμμα για την ταξική κοινωνία μας. Το να περιμένεις τη δευτέρα παρουσία για να δώσεις ευκαιρίες στους ανθρώπους που να ανταποκρίνονται στις δυνάμεις τους, είναι κάτι μεταφυσικό και το αφήνω στους ιερείς κάθε καταβολής.

Για μένα το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι το τυπολατρικό, πατερναλιστικό μοντέλο, η αγκίλωση στο παγωμένο παρελθόν, η ταλιμπανική (άλλοτε σοσιαλίζουσα και άλλοτε εθνικιστική) νεο-ορθόδοξη θεολογία του απόλυτου κρατισμού-συγκεντρωτισμού, η άρνηση της ποιοτικής διαφοράς και της διαφορετικότητας, αυτός ο μηδενιστικός ιδεαλισμός που απεύχεται το ρίσκο και την δημιουργικότητα οδηγώντας πάση θυσία στην απαξίωση της πραγματικής ζωής (με όλες τις αδικίες και τις ανισότητες που εμπεριέχει, αλλά και με όλο τον πλούτο και τις υγιείς δημιουργικές δυνάμεις που συστηματικά παραμελήσαμε).

Σε κάθε περίπτωση, κάποιος εξωτερικός παράγοντας έμελλε επιτέλους να εξαναγκάσει το εγχώριο πολιτικό σύστημα σε οριστική μετάλλαξη. Τα ψέμματα τελείωσαν, έρχεται το ΔΝΤ και είτε θα πιάσουμε τον νεοφιλελεύθερο ταύρο από τα κέρατα ή θα γίνει η επανάσταση και ο ...θεός βοηθός.
Για μένα που είμαι άθρησκη, η δεύτερη επιλογή είναι ψιλο-ακατανόητη. Ίδωμεν...

photo: snapshot from the movie "entre les murs" (eng. translation: the class)

Η Ελλάδα είναι πέστροφα, καναρίνι

H Ελλάδα εξ'αιτίας της σάπιας οικονομίας της είναι ο εύκολος στόχος, ένα είδος πέστροφας ή καναρινιού που χρησιμοποιούν οι ισχυροί και το οποίο θυσιάζεται προκειμένουν να μετρηθούν οι κίνδυνοι, αλλά συγχρόνως πιθανά "πεθαίνει" πρώτο από την μόλυνση.

Σίγουρα πρέπει να αλλάξουμε και να σοβαρευτούμε σαν χώρα για να ανοίξει χώρος για υγιείς δημιουργικές δυνάμεις. Όμως, τα μέτρα είναι μια αμφίβολη συνταγή και επιβάλλονται με μια λογική απόλυτα συντηρητική που εκπορεύεται από ένα μη βιώσιμο διεθνές οικονομικό κατεστημένο το οποίο έχει πολύ μεγαλύτερα προβλήματα και στα οποία δεν βλέπω στον ορίζοντα απαντήσεις.

Η κρίση έχει ένα πρόσωπο στην Ελλάδα, αλλά έχει και ένα πολύ πιο σκοτεινό πρόσωπο σε διεθνές επίπεδο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε αυτή την βαθύτερη συστημική κρίση που μας επηρεάζει. Καλούμαστε δηλαδή όχι μόνο να υποστούμε τις συνέπειες των λαθών μας αλλά και τις μακροχρόνιες συνέπειες μιας μεγαλύτερης καταστροφής που φυσικά δεν προκαλέσαμε εμείς με τα καμώματά μας αλλά εκείνοι που μας συμβουλεύουν τώρα για το πως υποτίθεται θα σωθούμε. Πραγματικά ανησυχητική συγκυρία μπροστά στην οποία η Ελλάδα βρίσκεται εντελώς εκτεθειμένη.

Όσο και να χαιρόμαστε που θα ξεβολευτούν μερικά ρεμάλια, δυστυχώς, φαίνεται ότι οι συνέπειες, τουλάχιστον στο ορατό μέλλον, θα είναι πιο σοβαρές για τους πραγματικά αδύναμους και μη ευνοημένους της κοινωνίας μας. Κατά τη γνώμη μου χρειάζονται επειγόντως νέες συμμαχίες, νέες αναλύσεις, ένας ριζοσπαστισμός που θα αλλάξει το κοινωνικό τοπίο άρδην και θα αναδείξει τους πραγματικούς θιγμένους και όχι τους εφοριακούς, τους δικαστικούς, τους βολεμένους του κράτους και τους φίλους τους που κάνουν τη μεγαλύτερη φασαρία και επιδεικνύουν το μεγαλύτερο θράσος. Όμως τέτοιες ανακατατάξεις δεν γίνονται αναίμακτα. Ένας θεός ξαίρει τι πρόκειται να δούμε ακόμη...

photo: snapshot from the movie El Orfanato

Η μορφωτική επανάσταση του καναπέ

Χρειάζεται μια νέα οικονομία που να αναγνωρίζει, να αναδεικνύει και να αξιοποιεί τις νέες δυνατότητες και όχι να τις αντιμάχεται.

Τα επιχειρήματα:

Δεν καταλαβαίνω γιατί δεν βλέπουν όλοι ότι πλέον, το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω. Ναι, θεωρώ ότι πρόκειται για μια επανάσταση που ίσως να μην έγινε από τον "καναπέ", αλλά έγινε σε καθιστική στάση μπροστά σε μια οθόνη υπολογιστή. Όσοι έζησαν αυτή την επανάσταση και έμαθαν πως το ίντερνετ είναι αστείρευτη πηγή πνευματικών αγαθών, δεν γίνεται να επιστρέψουν στην ταξικά προσδιορισμένη πρόσβαση με το σταγονόμετρο.

Ακόμη κι εγώ που δεν είμαι βέβαια 14 χρονών έχω πλήρως εξαρτηθεί από το υλικό που διαμοιράζεται από χρήστη σε χρήστη. Ποτέ άλλοτε δεν είχα την ευτυχία να έχω πρόσβαση σε ένα τέτοιο πλούτο στο σπίτι μου, γιατί ποτέ δεν είχα δίπλα μου μια τεράστια βιβλιοθήκη με πρακτικά "όλες" τις ταινίες, τις μουσικές, το λογισμικό και τα κείμενα.
Στο παρελθόν έπρεπε να παιδεύομαι, να μετακινούμαι και να πληρώνω χρήματα που δεν είχα, αλλά και πάλι, δεν έφτανα πολύ μακριά. Τα τελευταία χρόνια έχω δει κι έχω ακούσει τα πιο απίθανα πράγματα με συγκριτικά ελάχιστο κόπο. Εδώ υπάρχει υπεραξία, καθώς οι περισσότεροι από τους χρήστες δεν θα έμπαιναν στον κόπο να "καταναλώσουν" τόση πληροφορία και να εμπλακούν στα δίκτυα διακίνησης. Απλά, το σύστημα δεν έχει ακόμη τα εργαλεία για να είναι οικονομικά βιώσιμο και μάλλον, το σύστημα των υπερκερδών δεν ήταν έτσι κι αλλιώς βιώσιμο ούτε επιθυμητό.

Η μόνη λύση για τις βιομηχανίες των άϋλων αγαθών είναι υπηρεσίες τύπου SPOTIFY που με κάποιο αντίτιμο ή δωρεάν (με διαφημίσεις) σου δίνουν πρόσβαση σε τεράστιες τράπεζες σχετικής πληροφορίας (μουσική στην περίπτωση του spotify). Απλά, θα πρέπει να γίνουν ανταγωνιστικοί: αυτό που δεν σου εξασφαλίζει το "παράνομο" downloading είναι η ασφάλεια, η φερεγγυότητα, αλλά κυρίως η ποιότητα του υλικού και η διαθεσιμότητα πληροφορίας που θα μπορούσε να πλαισιώνει τα αρχεία (artwork, βιογραφικά για τους δημιουργούς, σχετικά άρθρα, αναλύσεις, λίστες...). Επίσης, το p2p δεν εγγυάται πάντα την άνεση και την ταχύτητα πρόσβασης, καθώς σε κάποιες περιπτώσεις τα αρχεία είναι χαμηλής ποιότητας και δεν κατεβαίνουν γρήγορα ή υπάρχουν και κάποια ζητήματα με μολυσμένα αρχεία (ιοί, trojans κλπ).

Όμως, στο p2p λειτουργεί και το ένστικτο του κυνηγού και του συλλέκτη, κάτι που χάνεται όταν μια βιβλιοθήκη ισοπεδώνει εντελώς την διαδραστική πολυπλοκότητα, την ελευθερία και τον κίνδυνο. Γι'αυτό, κάποιες από τις ήδη υπάρχουσες εναλλακτικές αξιοποιούν και διατηρούν την διαδραστικότητα. Π.χ. το last.fm δουλεύει με το μοντέλο του wiki και είναι οι ίδιοι οι χρήστες που εμπλουτίζουν το υλικό με διάφορους τρόπους και κυρίως δημιουργώντας ένα δυναμικό χώρο αξιολόγησης και νοηματοδότησης, ανεβάζοντας πληροφορίες, σχόλια, φωτογραφίες των καλλιτεχνών, λίστες κλπ
Οι υπηρεσίες αυτές μιμούνται τα φόρα των ιστοσελίδων τόρεντ. Το κακό με το last.fm είναι ότι δεν είχαν πλήρη δικαιώματα και οι κακομαθημένοι πλέον χρήστες δεν είναι διατεθειμένοι να ανεχτούν όρια. Έτσι εξηγείται η μεγαλύτερη επιτυχία της πλατφόρμας του σποτιφάϊ.
Γιατί να μην κάνει το ίδιο το IMDB ας πούμε και να μπορείς να κατεβάζεις ταινίες από κει, σε υψηλή ανάλυση, συμμετέχοντας με κάποιο λογικό μηνιαίο τίμημα ή για όσους δεν έχουν καθόλου χρήματα, δωρεάν πρόσβαση με κάποιο σύστημα διαφήμισης. Η αγορά είναι τεράστια, πολύ μεγαλύτερη από τον αριθμό των ανθρώπων που θα πήγαιναν σε κάποια αίθουσα και η αγορά αυτή σιγά σιγά θα περιλαμβάνει και πληθυσμούς που δεν έχουν καν πρόσβαση σε κινηματογραφικές αίθουσες, ζουν σε χώρες του τρίτου κόσμου ή σε μη αστικές/αστικοποιημένες περιοχές και αποκτούν ολοένα πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Τέλος, το ίδιο ισχύει και για το λογισμικό. Είναι τρελό να περιμένεις να πληρώνουν για ένα πρόγραμμα δημιουργίας μουσικής τα παιδιά (ή οι χομπίστες) που παίζουν. Όμως, όταν αυτά τα παιδιά αρχίζουν να γίνονται διαφημιστές και να χρησιμοποιούν επαγγελματικά τα προγράμματα που έμαθαν παίζοντας, τότε, δεν έχουν παρά να τους χρεώσουν. Δεν έχουν παρά να ελέγχουν με αυστηρότητα τους επαγγελματίες και να απαιτούν κάποιες προδιαγραφές, ένα πόθεν έσχες για κάθε εμπορικό προϊόν που προϋποθέτει χρήση επαγγελματικού λογισμικού. Να μην μπορεί το εμπορικό υλικό να διακινηθεί χωρίς την σφραγίδα, το προφίλ των εργαλείων παραγωγής του. Φυσικά, θα πρέπει να εξαιρούνται όσα δημιουργήματα δεν πωλούνται ή δεν εξασφαλίζουν έσοδα, π.χ. ερασιτεχνικά καλλιτεχνικά πειράματα και οτιδήποτε γίνεται δίχως φορολογούμενο κέρδος. Από τη στιγμή βέβαια που κάτι εισέρχεται στο χρηματιστήριο της τέχνης ή των μίντια, θα πρέπει ο δημιουργός να πληρώνει αναδρομικά δικαιώματα.

Υπάρχουν τρόποι να το διαχειριστείς, αρκεί να έχεις στο νου σου όπως είπα και στην αρχή, μια νέα οικονομία με έμφαση στην πρόσβαση όλων στο διαδίκτυο και στην διαδραστικότητα ...an extended economy, μια οικονομία των μεγάλων μεγεθών, πλανητική, αποκεντρωμένη, με στατιστικές μεθόδους ανάπτυξης που να αναγνωρίζει, να αναδεικνύει και να αξιοποιεί τις νέες δυνατότητες και όχι να τις αντιμάχεται. Κατά ένα περίεργο τρόπο, αυτή θα μπορούσε να είναι μια σοσιαλιστική οικονομία της παγκοσμιοποίησης που ήρθε από το παράθυρο όταν κάποιοι πάλευαν να διατηρήσουν ανοιχτές τις πόρτες και το μόνο που έμπαινε ήταν κρύος αέρας.

Μήπως το pirate bay θα μπορούσε να μπει στο χρηματιστήριο και όλοι μας να έχουμε ένα μερίδιο και να λειτουργεί πλέον σαν επίσημη εκδοτική οδός; Πού είναι το όριο ανάμεσα στον λαϊκό καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό;

Photo: snapshot from SERENITY (the movie)